Yağmurlama sulamada hat aralığı ve başlık mesafesi, başlığın ıslatma çapının yüzdesi olarak hesaplanır. Kare düzende rüzgârsız havada çapın %55'i, orta rüzgârda %50'si, kuvvetli rüzgârda %45'i üst sınırdır. Ardından yağış hızının (mm/saat) toprağın su alma hızını aşmadığı kontrol edilir.
Bu rehberde hesabı adım adım, örnek değerlerle anlatıyoruz. Doğru hat aralığı, mandallı yağmurlama boruları ile kurulan yağmurlama sulama sisteminin her parsele eşit su vermesini sağlar.
|
Kısa Özet
|
Bir yağmurlama başlığı suyu eşit dağıtmaz. Su miktarı başlığa yakın bölgede yüksektir, ıslatma çapının dış kenarına doğru azalır. NC State Extension bu nedenle başlıklar ve hatlar arasındaki mesafenin üretici ıslatma çapının %50–65'i arasında tutulduğunu belirtir.
Başlıklar birbirinin alanına girer; bu örtüşmeye "baştan başa" (head-to-head) yerleşim denir.
Islatma çapı: Başlık kataloğunda, belirli basınç ve meme çapı için verilen değerdir.
Başlık mesafesi (S1): Mandallı lateral hat boyunca başlıklar arası metre.
Hat aralığı (S2): Ana hat boyunca lateral hatlar arası metre.
Başlık kataloğundan çalışma basıncındaki ıslatma çapını alın.
Sulama saatlerindeki ortalama rüzgâr hızını belirleyin.
Aşağıdaki tablodan düzen tipine (kare veya üçgen) uygun yüzdeyi seçin.
Islatma çapını bu yüzdeyle çarpın: sonuç azami mesafedir.
Sonucu aşağı yuvarlayın, mandallı boru boylarıyla uyumlu bir değere getirin.
Yağış hızını hesaplayıp toprağın su alma hızıyla karşılaştırın.
|
Rüzgâr hızı |
Kare düzen (çapın %'si) |
Üçgen düzen (çapın %'si) |
|
0–5 km/saat |
%55 |
%60 |
|
6–11 km/saat |
%50 |
%55 |
|
13–19 km/saat |
%45 |
%50 |
Kaynak: Lawn & Landscape – Proper Sprinkler Spacing; değerler mil/saat'ten km/saat'e çevrilmiştir.
Islatma çapı: 30 m (katalog değeri, örnek).
Rüzgâr: 6–11 km/saat, kare düzen → %50.
Azami mesafe: 30 × 0,50 = 15 m → düzen 15 m × 15 m.
Başlık debisi: 1.500 L/saat (örnek).
Yağış hızı: 1.500 ÷ (15 × 15) = 6,7 mm/saat.
Bu değer tın toprakta (10–20 mm/saat) uygundur. Killi toprakta (1–5 mm/saat) ise yüzey akışı riski doğar; daha küçük meme seçmek gerekir.
Yağış hızı formülü Netafim'in başlık seçim kılavuzunda şöyle verilir: başlık debisi (L/saat) ÷ (başlık mesafesi × hat aralığı). Sonuç mm/saat cinsindendir.
Toprak bu suyu yeterince hızlı alamazsa su yüzeyde birikir ve eğim yönünde akar. Parselin bir kısmı fazla, bir kısmı eksik su alır. FAO toprak türüne göre temel su alma hızlarını şöyle verir:
|
Toprak türü |
Temel su alma hızı (mm/saat) |
|
Kumlu tın |
20–30 |
|
Tın |
10–20 |
|
Killi tın |
5–10 |
|
Kil |
1–5 |
Artı: Mandallı hat her taşınmada aynı aralıkla kolayca yeniden kurulur.
Artı: Dikdörtgen parsellerde kenar ve köşe planlaması basittir.
Eksi: Aynı rüzgârda üçgen düzene göre daha dar aralık gerekir, başlık sayısı artabilir.
Artı: Tabloya göre aynı rüzgârda 5 puan daha geniş aralık tanır.
Eksi: Komşu hatlardaki başlıkların yarım aralık kaydırılması gerekir.
Eksi: Taşınabilir sistemlerde düzeni her konumda korumak daha fazla dikkat ister.
Başlığın ıslatma çapı çalışma basıncına bağlıdır. Hat boyunca basınç düşerse çap küçülür ve hesapladığınız aralık yetersiz kalır. Bu yüzden boru basınç sınıfı, aralık hesabının bir parçasıdır.
Düzgünler Plastik mandallı yağmurlama boruları; yüksek yoğunluklu polietilenden, TS EN 12201-3'e uygun üretilir. Mandallı kilit sistemi hızlı ve sızdırmaz bağlantı sağlar; UV dayanımlı yapı açık arazide kullanıma uygundur. Mesafeyi boru boyunun katı olarak planlamak, her taşımada kurulumu hızlandırır.
Başlığın çalışma basıncına hattaki sürtünme kaybını ve kot farkını ekleyin. Toplam değerin üzerinde kalan basınç sınıfını seçin:
|
Ürün |
Basınç sınıfı |
Ne zaman seçilir? |
|
5 Atü Mandallı Yağmurlama Borusu |
5 Atü |
Toplam hat basıncı 5 Atü'nün altında kalıyorsa |
|
6 Atü Mandallı Yağmurlama Borusu |
6 Atü |
Toplam basınç 5–6 Atü arasındaysa |
|
8 Atü Mandallı Yağmurlama Borusu |
8 Atü |
Uzun lateral veya eğimli arazide toplam 6–8 Atü ise |
|
10 Atü Mandallı Yağmurlama Borusu |
10 Atü |
Yüksek basınçlı başlık veya büyük kot farkında 8–10 Atü ise |
Not: Atü yaklaşık olarak bar'a eşittir. Kesin seçim için başlık kataloğundaki çalışma basıncını esas alın.
"2 el yağmurlama sulama boruları fiyatları sahibinden" araması, ilk yatırımı düşürmek isteyen üreticiler arasında yaygındır. Ancak aralık hesabı doğru basınca dayandığı için borunun durumu hesabın kendisini etkiler.
Yeni boru: Basınç sınıfı ve standardı bellidir; mandal ve conta yıpranmamıştır.
Yeni boru: Hesapladığınız aralık sahada aynı basınçla çalışır.
2. el boru: UV yaşlanması ve mandal aşınması dışarıdan görülmeyebilir.
2. el boru: Sızdıran bağlantı basıncı düşürür, ıslatma çapı daralır, eksik sulanan şeritler oluşur.
Aynı anda çalışan başlıkların toplam debisi, kuyunun sürekli verebileceği debiyi aşmamalıdır. Örnekteki 1.500 L/saat'lik başlıktan 20 adet çalışıyorsa sistem 30 m³/saat ister.
Bu debiyi taşıyan sabit ana hat ve kuyu boruları da aynı hesapla seçilir. Düzgünler Plastik bu amaçla U-PVC sondaj boruları ve 4–16 Atm u-PVC basınçlı su boruları da üretir.
|
Hat planınıza uygun basınç sınıfını seçmek için Mandallı Yağmurlama Boruları kategorimizi inceleyin veya parsel ölçüleri ve başlık bilgilerinizle teklif isteyin. |
Kare düzende ıslatma çapının %45–55'i kadar olmalıdır. 30 metre çaplı bir başlıkta bu, rüzgâra göre 13,5–16,5 metredir.
Başlık mesafesinin atış yarıçapına, yani ıslatma çapının yarısına eşit olmasıdır.
Yapılır, ancak aralık daraltılmalıdır. Missouri Üniversitesi mümkünse rüzgâr 8 km/saat'in altındayken sulamayı önerir; bu çoğu bölgede gece ve sabah saatleridir.
Başlık debisi (L/saat), başlık mesafesi ile hat aralığının çarpımına (m²) bölünür. Sonuç mm/saat cinsinden yağış hızıdır.
Başlık çalışma basıncı, hat sürtünme kaybı ve kot farkı toplanır. 5, 6, 8 ve 10 Atü mandallı yağmurlama borusu seçeneklerinden bu toplamın üzerinde kalan sınıf seçilir.
Bir dönüm 1.000 m²'dir. 15 × 15 m düzende her başlık 225 m² sular; bu, kenarlar hariç dönüm başına yaklaşık 4,4 başlık eder.
Hayır. Daha geniş aralık tanır, ama taşınabilir mandallı hatlarda kare düzen kurulum kolaylığı sağlar.
Evet. Tek başlığı kullanacağınız yükseklik ve basınçta çalıştırıp suyun ulaştığı mesafeyi ölçebilirsiniz.
|
Yazar: Düzgünler Plastik Teknik Ekibi 1975'te Konya'da kurulan Düzgünler Plastik'in sulama ekibi tarafından, aşağıdaki kaynaklara dayanılarak hazırlanmıştır. |
Kaynaklar
Ürünler ve üretim süreçlerimiz ile ilgili daha fazla bilgi için iletişime geçiniz.
Daha fazla içerik için lütfen blog sayfamızı ziyaret ediniz.